Fokwaardenschatting

Algemene beschrijving
De kern van het fokkerijproces is het kiezen van dieren in een generatie die de ouders worden van de volgende generatie. Om die reden worden de beschikbare dieren met elkaar vergeleken. Voor sommige kenmerken is dat eenvoudig. Zo verandert de tekening en de kleur van het haarkleed nauwelijks gedurende het leven van het dier. Je kunt dieren gemakkelijk selecteren op uiterlijk, als je alleen in haarkleur geïnteresseerd bent.

Voor veel andere kenmerken geldt dat de meting erg door de omstandigheden wordt beïnvloed, zoals lichaamsgewicht of melkproductie. Ook zijn er kenmerken die je alleen aan koeien of juist alleen aan stieren kunt meten. Voor deze kenmerken kun je dieren niet gemakkelijk selecteren op basis van de metingen alleen. Fokwaardenschatting is er op gericht om de erfelijke aanleg van een dier af te leiden uit de metingen aan het dier zelf en aan de verwanten van het dier. Fokwaarden kun je wel gebruiken om dieren eerlijk te vergelijken.

Nu is de fokwaarde van een jong dier vaak alleen op metingen aan de ouders gebaseerd, terwijl een dier dat veel ouder is wellicht metingen van talloze nakomelingen heeft. Dit verschil in hoeveelheid informatie die beschikbaar is voor het schatten van de fokwaarde wordt doorgaans weergegeven met de betrouwbaarheid van de fokwaarde. Als een fokwaarde een te lage betrouwbaarheid heeft, wordt deze niet gepubliceerd.

Het fokdoel van een ras bepaalt welke kenmerken zwaar meewegen bij de selectie en welke kenmerken minder belangrijk zijn. De fokwaarden worden daarom gewogen met hun relatief belang en bij elkaar opgeteld in een selectie-index. Het bepalen van het fokdoel is een proces, waarbij overwegingen van uiteenlopende belanghebbenden, cultuurhistorische overwegingen en maatschappelijke overwegingen meegenomen worden om een gezamenlijk en breed gedragen fokdoel op te stellen. De fokwaardenschatting en het vertalen van het fokdoel naar één of meer selectie-indices zijn meer wetenschappelijke processen, waarvoor harde criteria te formuleren zijn en die uitbesteed kunnen worden aan een deskundige partij.

Interbull, een permanente commissie van ICAR, onderhoudt een systeem voor routinematige, internationale schatting van genetische en genomische fokwaarden. Interbull is ook EU referentie-laboratorium en heeft gedetailleerde richtlijnen waaraan de nationale fokwaardenschatting van stieren moet voldoen (Interbull guidelines for national and international genetic evaluation systems in dary cattle, https://journal.interbull.org/index.php/ib/issue/view/17). Dit is het kader waarbinnen een rekencentrum getoetst kan worden.